Some Aspects of the Constitutional Position of the President of the Republic in the States Created by the Dissolution of Yugoslavia in the Light of Comparative Law
Article Sidebar
Main Article Content
https://orcid.org/0009-0001-4760-8844
Abstract
In every state with a republican form of government, including the newly established states in the territory of Yugoslavia (Slovenia, Croatia, Macedonia, Serbia, Montenegro, Bosnia and Herzegovina), the constitutional provisions relating to the president of the republic regulate the method of election, the length of the mandate, responsibility, and his powers including legislative and executive ones (towards the parliament and the government). In this paper, we will analyze the president of the republic in six newly created states in the territory of Yugoslavia in terms of the method of election, the duration of the mandate, in connection with this the determination of responsibilities and powers towards the parliament. Sharing the same Yugoslav history, these newly formed states are developing their constitutional systems in different directions, combining elements of a parliamentary and semi-presidential system. Bosnia and Herzegovina deserves special attention, as the only complex country, with two entities which have a Constitution, a head of state, and which we will also include in this analysis. The aim of the work is to show similarities, but also differences in the powers of the president of the republic in terms of legislative power, through the prism of theoretical frameworks of the form of state power, especially highlighting some specific solutions manifested by the analyzed states - former Yugoslav republics. In addition to the mutual comparison of the president of the republic in the mentioned countries, we will consider his position in the light of the powers of the head of state in certain countries of Eastern Europe (Latvia, Lithuania, Estonia, the Czech Republic, Slovakia), which were also created by the dissolution of the common state in which they were until the nineties of the last century, as well as in several other countries that adopted new constitutions due to abandoning the concept of socialist constitutionalism (Poland, Hungary, Romania).
Downloads
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
References
Abolina, I. 2018. Presidential Suspensive Veto Decision-Making Practice in Latvia: Valdis Zatlers and Andres Berzinš. In: Nordsci Conference on Social Sciences (Book 2, Vol. I). Sofia, pp. 471-479. https://doi.org/10.32008/NORDSCI2018/B2/V1/51
Đorđević, Đ. M. 2021. The presidents of the Baltic States: Comparative overview. Strani pravni život, LXV (4), pp. 621-630. https://doi.org/10.5937/spz65-35047
Garlicki, L.L. 1997. The Presidency in the New Polish Constitution. East European Constitutional Review, 6(2-3), pp. 81-89.
Golić, P. D. 2020. Kolektivni šef države i sistem vlasti – bosanskohercegovačka rešenja u svetlu uporednog prava. Strani pravni život, LXIV (2), pp. 27-42. https://doi.org/10.5937/spz64-26529
Golić, P. D. 2021. Ustavnopravni položaj predsednika Republike Srpske u svetlu uporednog prava. Strani pravni život, LXV (2), pp. 231-247. https://doi.org/10.5937/spz65-31015
Ismayr, W. 2010. Die politischen Systeme Osteuropas im Vergleich. In: Ismayr, W. (ed.), Die politischen Systeme Osteuropas, 3rd ed. Wiesbaden: Vs Verlag, pp. 9-78.
Jovanović, M. 2009. Političke institucije u političkom sistemu Srbije. Beograd: Institut za političke studije.
Kaučič, I. 2006. Predsednik republike med ustavo in politično prakso. Podjetje in delo, 32(6/7), pp. 1615–1628.
Kaučič, I. 1995. Funkcija predsednika republike in državni zbor. U: 1. Strukovno srečanje pravnikov s područja javnega prava, Brdo pri Kranju, 28. in 29. november, 1995. Ljubljana : Inštitut za javno upravo, pp. 257-272.
Klimovski, S. et al. 2012. Ustavno pravo. Skoplje: Prosvetno delo.
Krouwel, A. 2003. Measuring Presidentialism and Parliamentarism: An Application to Central and East European Countries. Acta Politica, 38(4), pp. 333-364. https://doi.org/10.1057/palgrave.ap.5500041
Kutlešić, V. 1991. Suspenzivni veto u Ustavu Srbije u svetlu komparativnog prava. Strani pravni život, 2-3, pp. 19-27.
Marković, G. 2011. Pravna priroda sistema državne vlasti u Bosni i Hercegovini. Pravna riječ, 27, pp. 183-198.
Marković, G. 2007. Institucija šefa države u Bosni i Hercegovini i komparativno. Pravna riječ, 10, pp. 261-280.
Marković, R. 2007. Ustavni sud u Ustavu Republike Srbije od 2006. godine. Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, 55(2), pp. 19-46.
Orlović, S. 2008. Ustavni sud u pravu i politici. Srpska politička misao, 22(4), pp. 239-252. https://doi.org/10.22182/spm.2242008.11
Pavlicek, V. & Kindlova, M. 2006. The Czech Republic. In: Kortmann, C., Fleuren, J. & Voermans, W. (eds.). Constitutional Law of 10 EU Member States: The 2004 Enlargement. Leiden: Kluwer Law International, pp. 1-74.
Pejković, M. 2010. Položaj šefa države u političkom sistemu Srbije. Srpska politička misao, 28(2), pp. 101-119. https://doi.org/10.22182/spm.2822010.5
Pejić, I. 2018. Podela vlasti u ustavnom sistemu Srbije: mogućnost ravnoteže. U: Simović, D. & Šarčević, E. (ur.), Parlamentarizam u Srbiji. Sarajevo: Centar za javno pravo, pp. 33-53.
Petrov, V. 2018. O nekim opštim mestima u poimanju sistema vlasti uopšte i u Republici Srbiji. U: Simović, D. & Šarčević, E. (ur.). Parlamentarizam u Srbiji. Sarajevo: Centar za javno pravo, pp. 13-33.
Pilipović, M. 2023. (Ne)mogućnosti raspuštanja predstavničkih organa u Bosni i Hercegovini. U: Mirjanić, Ž. (ur.), Zbornik radova sa Međunarodnog naučnog skupa „Izazovi i perspektive razvoja pravnih sistema u XXI vijeku” Tom I, (III) 3. Banja Luka: Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, pp. 243-263.
Radojević, M. 2007. Institucija predsednika Republike u novom ustavu Srbije. Politička revija, 2-4, pp. 629-646.
Ribarič, M. 1996. Predsednik republike v procesu političnega odločanja. U: II Strukovno srečanje pravnikov s područja javnega prava, Rogaška Slatina, 26. in 27. november 1996. Ljubljana : Inštitut za javno upravo, pp. 79-106. Dostupno na: www.2gov.si/up-rs/1992-2002/mk.nsf/0/64db9f95aa917a17c125678d0065f5cb.
Ribičič, C. 2004. Predsednik Republike kot element stabilnosti v parlamentarnem sistemu. U: X Dnevi javnega prava (Zbornik referatov). Portorož: Inštituta za javno upravo, pp. 83-93.
Simović, D. 2011. (Ne)dovoljno racionalizovani parlamentarizam mitrovdanskog ustavotvorca. U: Petrović, M. (ur.). Zbornik radova: Ustav Srbije – pet godina posle (2006-2011). Niš: Pravni fakultet u Nišu i Pravni fakultet u Кragujevcu, pp. 185-199.
Simović, D. 2008. Polupredsednički sistem. Beograd: Pravni fakultet Univerziteta u
Beogradu.
Simović, D. & Petrov, V. 2018. Ustavno pravo. Beograd: Kriminalističko-policijska akademija.
Smerdel, B. 2007. Ekspertski tekst Ustava Crne Gore. U: Šarčević, E. (ur.). Ustavno zaokruživanje države: U susret novom Ustavu Crne Gore. Beograd: Fondacija Heinrich Böll – Regionalni ured za Jugoistočnu Evropu, pp. 111-122.
Šarčević, E. 2007. Podjela vlasti u ekspertskom tekstu Ustava Crne Gore. U: Šarčević, E. (ur.). Ustavno zaokruživanje države: U susret novom Ustavu Crne Gore. Beograd: Fondacija Heinrich Böll – Regionalni ured za Jugoistočnu Evropu, pp. 21-82.
Šturanović, P. 2017. Zakonodavna nadležnost skupštine u savremenom parlamentarnom sistemu. Podgorica: Službeni list Crne Gore.
Šuković, M. 2010. Koncepcija i sadržina Ustava Crne Gore od 2007. godine – prilog raspravi o ulozi, funkcijama i odgovornosti države u savremenosti. Podgorica: Crnogorska akademija nauka i umjetnosti.
Šuković, M. 2009. Ustavno pravo. Podgorica: CID.
Tsebelis, G. & Rizova, T. P. 2007. Presidential Conditional Agenda Setting in the Former Communist Countries. Comparative Political Studies, 40(10), pp. 1155-1182. https://doi.org/10.1177/0010414006288979.
Pravni izvori
Ustav Republike Slovenije. Službeni glasnik Republike Slovenije, br. 33/91-I, 42/97 – UZS68, 66/00 – UZ80, 24/03 – UZ3a, 47, 68, 69/04 – UZ14, 69/04 – UZ43, 69/04 – UZ50, 68/06 – UZ121,140,143, 47/13 – UZ148, 47/13 – UZ90,97,99, 75/16 – UZ70a i 92/21 – UZ62a, Pravno-informacijski sistem Republike Slovenije. Dostupno na: https://pisrs.si/pregledPredpisa?id=USTA1, 12. 5. 2024.
Ustav Republike Hrvatske Narodne novine, broj 56/90, 135/97, 113/00, 28/01, 76/10 i 5/14 (prečišćen tekst). Ustavni sud Republike Hrvatske. Dostupno na: https://www.usud.hr/sites/default/files/dokumenti/Redakcijski_prociscen_tekst_Ustava_Republike_Hrvatske_Ustavni_sud_Republike_Hrvatske_15._sijecnja_2014_.pdf, 12. 5. 2024.
Ustav Crne Gore, Službeni list CG, br. 1/2007 i 38/2013 - Amandmani I-XVI) (prečišćen tekst). Ministarstvo javne uprave. Dostupno na: https://www.gov.me/dokumenta/8001ff01-60bd-451a-be3f-83e7b71e112a, 12. 5. 2024.
Ustav Republike Srbije, Službeni glasnik RS, br. 98/2006, 16/2022. Dostupno na: https://www.paragraf.rs/propisi_download/ustav_republike_srbije.pdf, 12. 5. 2024.
Ustav Severne Makedonije, Službeni list SM, br. 1/92, 31/98, 91/01, 84/03, 107/05, 3/09, 49/11, 6/19, 36/19 – Prečišćen tekst.
Ustav Bosne i Hercegovine. Aneks IV Opšteg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i Službeni glasnik BiH, br. 25/2009 - Amandman I, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine. Dostupno na: https://parlament.ba/data/dokumenti/pdf/vazniji-propisi/Ustav%20BiH%20-%20B.pdf, 12. 5. 2024. Ustav Republike Srpske. Narodna skupština Republike Srpske. Dostupno na: https://www.narodnaskupstinars.net/sites/default/files/upload/dokumenti/ustav/lat/ustav_republike_srpske.pdf, 12. 5. 2024.
Ustav Federacije BiH, Službene novine FBiH, br. 1/1994, 1/1994 - Amandman I, 13/1997 - Amandmani II-XXIV, 13/1997 - Amandmani XXV i XXVI, 16/2002 - Amandmani XXVII-LIV, 22/2002 - Amandmani LVI-LXIII, 52/2002 - Amandmani LXIV-LXXXVII, 60/2002 - ispr. Amandmana LXXXI, 18/2003 - Amandman LXXXVIII, 63/2003 - Amandmani LXXXIX-XCIV, 9/2004 - Amandmani XCV-CII, 32/2007 - ispr., 20/2004 - Amandmani CIII i CIV, 33/2004 - Amandman CV, 71/2005 - Amandmani CVI-CVIII, 72/2005 - Amandman CVI, 88/2008 - Amandman CIX, 79/2022 - Amandmani CX-CXXX, 80/2022 - ispr. i 31/2023 - Amandman CXXXI (neformalni prečišćeni tekst). Ustavni sud Federacije BiH. Dostupno na: https://www.ustavnisudfbih.ba/bs/dokumenti/ustav_precisceni_tekst%20najnoviji%20do%20CXXX%20bos.pdf, 12. 5. 2024Ustav Estonije - Constitution of Estonia 1992 (rev. 2015). Dostupno na https://www.constituteproject.org/constitution/Estonia_2015, 12. 5. 2024.
Ustav Litvanije – Constitution of Lithuania 1992 (rev. 2019). Dostupno na: https://www.constituteproject.org/constitution/Lithuania_2019, 12. 5. 2024.
Ustav Letonije – Constitution of Latvia 1922 (reinst.1991, rev. 2016). Dostupno na: https://www.constituteproject.org/constitution/Latvia_2016, 12. 5. 2024.
Ustav Mađarske – Constitution of Hungary 2011(rev. 2016). Dostupno na:
https:// www.constituteproject.org/constitution/Hungary_2016, 12. 5. 2024.
Ustav Poljske – Constitution of Poland 1997 (rev. 2009). Dostupno na: https://www.constituteproject.org/constitution/Poland_2009, 12. 5. 2024.
Ustav Češke – Constitution of Czech Republic 1993 (rev. 2013). Dostupno na: https:// www.constituteproject.org/constitution/Czech_Republic_2013, 12. 5. 2024..
Ustav Slovačke – Constitution of Slovakia 1992 (rev. 2017). Dostupno na: https:// www.constituteproject.org/constitution/Slovakia_2017.
Ustav Rumunije – Constitution of Romania 1991 (rev. 2003). Dostupno na: https://www.constituteproject.org/constitution/Romania_2003.
Zakon o predsedniku Republike Srbije,Službeni glasnik RS, br. 11/2007.
Poslovnik Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine,Službeni glasnik BiH, br. 79/2014, 81/2015, 97/2015, 78/2019, 26/2020, 53/2022, 59/2023.
Poslovnik Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Službeni glasnik BiH, br. 58/2014, 88/2015, 96/2015 i 53/2016.
Poslovnik o radu Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Službeni glasnik BiH, br. 10/2013, 32/2013 i 22/2014)
Poslovnik o radu Doma naroda Parlamenta Federacije BiH. Dostupno: na https:///parlamentfbih.gov.ba/v2/userfiles/file/poslovnika_o%20_radu/POSLOVNIK%20O%20RADU_bos.pdf, 12. 5. 2024.